-रमेश गिरी

भक्तपुर, २८ जेठ : विरामी र विशेषज्ञ चिकित्सकबीच लामो दुरीमा रहेर विरामीको मुटु लगायतका जटिल शल्यक्रिया सफल रुपमा गर्ने अत्याधुनिक रोबोटिक सर्जरी पहिलो पटक भक्तपुर अस्पतालले सञ्चालनमा ल्याउने भएको छ । भारत लगायत बिभिन्न देशहरुमा रोबोटिक सर्जरी अर्थात रोबोट मार्फत गरिने जटिल शल्यक्रिया सफल रुपमा सम्पन्न भएको धेरै उदाहरण पछि नेपालको सरकारी अस्पतालमा पहिलो पटक रोबोटिक सर्जरी भक्तपुर अस्पतालले सञ्चालनमा ल्याउन लागेको हो ।

नेपालमा दुईवटा निजी अस्पतालले रोबोटिक सर्जरी भित्रयाएर उपचार सुरु गरिसकेको भएपनि निजी अस्पतालले सञ्चालनमा ल्याएको भन्दा अत्याधुनिक रोबोटिक सर्जरी वागमति प्रदेश सरकारले पहिलो पटक भक्तपुरमा सञ्चालनमा ल्याउन लागेको हो ।

वागमति प्रदेशका स्वास्थ्य मन्त्री किरण थापा मगरले सरकारी अस्पतालमा पहिलो पटक भक्तपुर अस्पतालमा रोबोटिक सर्जरी सेवा सुरु गर्ने प्रक्रिया प्रदेश सरकारले सुरु गरेको बताउनुभयो ।

उहाँले भन्नुभयो, ‘अत्याधुनिक उपकरण र प्रबिधिको प्रयोग गरेर उपचारमा विश्व धेरै अगाडि बढेपनि नेपाल सधै पछाडि परिरहेको अबस्थामा नेपालमा पहिलो पटक सरकारी अस्पतालमा रोबोटिक सर्जरी सञ्चालन गर्ने जमर्को वागमति प्रदेश सरकारले गरेको छ, बोलपत्र आव्हान भइसकेको छ, अब एक सातामै खोल्छौ । यसले देशभरका विरामीलाई सहज र सुलभ रुपमा उपचार गर्न सक्छौं ।’

विश्वको एउटा देशको एउटा कोठामा बसेर चिकित्सकले अर्को देशको अस्पतालमा बसेका विरामीको समेत जटिल शल्यक्रिया गरेर उपचार गर्ने प्रबिधि रोबोटिक सर्जरी हो । वागमति प्रदेश सरकारको मुख्य मन्त्री इन्द्र बानियाँ र स्वास्थ्य मन्त्री किरण थापाले सरकारी अस्पतालमा गुणस्तरीय प्रबिधि भित्रयाएर सुलभ रुपमा उपचार गर्ने लक्ष्यका साथ वागमती प्रदेश सरकारले पहिलो पटक रोबोटिक सर्जरी ल्याउने निर्णय गरेको हो ।यो प्रबिधिमा विशेषज्ञ चिकित्सिकले भित्तामा जडित ठूलो स्क्रिन हेर्दै रोबोटमार्फत शल्यक्रिया गरिन्छ ।

मन्त्री थापाले उपलब्धिले नेपालको स्वास्थ्य क्षेत्रका लागि नयाँ युगको सुरुआत भएको मानिएको बताउनुभयो । शल्यक्रियामा रोबोटिक प्रविधिको प्रयोगले चिकित्सक र बिरामी दुवैका लागि फाइदा र सहज हुने भक्तपुर अस्पतालका रोबोटिक विशेषज्ञ एवं कन्सल्टेन्ट सर्जन डा. रन्जिस कुमार पहाडी क्षेत्रीले जानकारी दिनुभयो ।

नेपालको चिकित्सा क्षेत्रमा झण्डै सवा शताब्दी लामो गौरवशाली इतिहास बोकेको भक्तपुर अस्पतालले विश्वसनीय स्वास्थ्य सेवा पु¥याउँदै आएको छ । सरकारी अस्पतालहरूमध्ये लगातार उत्कृष्ट स्थान हासिल गर्न सफल यस अस्पतालले समयको माग र नयाँ प्रविधिसँगै आफ्नो सेवालाई अझ आधुनिक बनाउँदै लगेको अबस्थमा रोबोटिक सर्जरीले अस्पताललाई थप चईमा पुर्याउने विश्वस रहेको मन्त्री थापा मगर बताउनुहुन्छ ।

भक्तपुर अस्पताललाई रोबोटिक सर्जरी सेवासंगै यसको तालिम केन्द्रकाृ रुपमा विकास गरिने बताउनुभयो । यो सञ्चालनका लागि तालिम लिन मंहगो शुल्क तिरेर अब विदेश जानु नपर्ने र भक्तपुर अस्पतालबाटै यसको तालिम सञ्चालन गरेर देशभर आवश्यक जनशक्तिसमेत उत्पादन गर्ने लक्ष्य मन्त्रालयले लिएको उहाँले बताउनुभयो ।

भक्तपुर अस्पतालको १२२ वषै लामो इतिहासमा एउटा ठूलो र नयाँ काम सुरु भएको बताउदै डा. पहारी क्षेत्रीले रोबोटिक शल्यक्रिया (Robotic Surgery) को सुरुवातले भक्तपुर अस्पताल अब परम्परागत उपचार पद्धतिबाट माथि उठेर नेपालकै एउटा उत्कृष्ट उपचार र सिकाइ अर्थात तालिम केन्द्रको रुपमा विकास गर्ने अबस्थामा पुगेको बताउनुभयो ।

नेपालमा निजी क्षेत्रका केही अस्पतालहरूमा महँगो शुल्कमा यो सेवा सुरु गरेपनि सरकारी क्षेत्रमा रोबोटिक शल्यक्रिया सेवा सुरु गर्ने भक्तपुर अस्पताल नेपालकै पहिलो सरकारी अस्पताल हुने बताउदै उहाँले यो देशकै लागि एउटा ठूलो उपलब्धी र गर्वको कुरा भएको बताउनुभयो ।

सरकारी अस्पतालमा यो प्रविधि भित्रिदा गरिब तथा विपन्न वर्गका बिरामीहरूले पनि संसारकै उत्कृष्ट र आधुनिक प्रविधिबाट सस्तो र सुलभ मूल्यमा उपचार पाउने बाटो खुलेको अस्पतालका निमित्त अस्पताल निर्देशक डा. भित्रुवन चन्द्र झाले बताउनुभयो । यहाँबाट सस्तो र गुणस्तरीय सेवा सञ्चालन हुने उहाँल्े बताउनुभयो ।

कन्सल्टेन्ट सर्जन डा. रन्जिस कुमार पहाडी क्षेत्रीका अनुसार रोबोटिक शल्यक्रिया मेसिन वा रोबोट आफैँले अप्रेशन गर्ने नभई रोबोटका हातहरूलाई सर्जन (डाक्टर) ले नै आफ्नो नियन्त्रणमा राखेर गरिने शल्यक्रिया हो । उहाँका अनुसार डाक्टरले एउटा कम्प्युटर जस्तो मेसिन (कन्सोल) मा बसेर चलाउँदा रोबोटका हातहरू पेटभित्र निकै मसिनो र सटिक तरिकाले चल्छन् र शल्यक्रिया गरिन्छ ।

भक्तपुर अस्पतालमा विशेषगरी जटिल हर्निया (Advanced Hernia & abdominal wall reconstruction) पेटको मांसपेशी नै सिलाउनुपर्ने वा मिलाउनुपर्ने जटिल खालका हर्नियाको शल्यक्रिया गर्ने, पेट र आन्द्राको शल्यक्रिय, पत्थर, आन्द्राको, ट्युमर वा निकै साँघुरो ठाउँमा रहेका नसाहरू जोगाएर गरिने जटिल शल्यक्रियाहरु, पाठेघरको ट्युमर वा मिर्गौला र प्रोस्टेट सम्बन्धी जटिल समस्याहरूको शल्यक्रियादेखि कार्डियक ब्यारियाट्रिक र बाल चिकित्सा शल्यक्रियामा समेत सञ्चालन गर्ने लक्ष्य छ ।

कम दुखाइ र कम खर्चमा हुने यो प्रविधिले पेटलाई ठूलो पारेर चिर्नु नपर्ने, स–साना प्वालहरू मात्र पारेर शल्यक्रिया गरिन्छ । घाउ सानो हुने भएकाले बिरामीलाई शल्यक्रियापछि थोरै मात्र दुखाइ हने, बिरामीहरू अप्रेशनको एक दुई दिनमै हिँडडुल गर्न र घर फर्कन सक्ने र कम खर्चमै सम्पन्न हुनेछ ।  रोबोटिक शल्यक्रिया महँगो नहुने बिरामी अस्पतालमा धेरै दिन बस्नु नपर्ने, औषधी कम खानु पर्ने, रगत चढाउनु नपर्ने र चाँडै आफ्नो काममा फर्कन सक्ने हुनाले बिरामीको कुल खर्च र अस्पतालको बसाई निकै कम खर्च हन दाबी गरिएको छ ।

भक्तपुर अस्पतालले केबल बिरामीको शल्यक्रया मात्रै गर्ने नभई यस प्रविधिलाई अझ व्यवस्थित र सुरक्षित बनाउन रोबोटिक रजिस्ट्री (Robotic Registry) अस्पतालमा गरिएका प्रत्येक अप्रेशनको विस्तृत विवरण सुरक्षित राख्न एउटा राष्ट्रिय स्तरको डाटाबेस वा दर्ता प्रणाली (Registry) बनाइनेछ । यसले कुन रोगमा यो प्रविधि कति सफल भयो भनेर हेर्न सजिलो बनाउउने उहाँ बताउनुहुन्छ ।

यो प्रविधिलाई नेपाली बिरामीहरूमा अझ प्रभावकारी कसरी बनाउन सकिन्छ भनेर हाम्रा सर्जनहरूले नियमित रूपमा अस्पतालमा वैज्ञानिक अनुसन्धान गर्ने लक्ष्य राखिएको छ ।

स्वास्थ्य बीमामा समावेश गर्न पहल गरिने बताउदै भक्तपुर अस्पताललाई केबल उपचार गर्ने ठाउँ मात्र नभई बायोमेडिकल र प्राविधिकलाई तालिम, नयाँ डाक्टरहरूलाई रोबोटिक शल्यक्रिया सिकाउने नेपालकै एउटा उत्कृष्ट सेन्टर अफ एक्सीलेन्स (Centre of Excellence) बनाउने तयारी समेत गरेको छ ।